Üye Giriş






almanak_tum

DEVLET VE TABİAT Biyoteknoloji Çağında İnsan Hakları

DEVLET VE TABİAT Biyoteknoloji Çağında İnsan Hakları

DEVLET VE TABİAT Biyoteknoloji Çağında İnsan Hakları

22.00TL
14.00TL
Indirim Tutarı: 8.00TL

ÖNSÖZ

Biyoteknoloji, yani bir ayağı laboratuarlara bir ayağı borsa endekslerine uzanan ve hayallerimizi süslediğinin farkında olan zamanımızın yeni kahramanı, popülerliğini aslında geçtiğimiz on beş yıla sığdırmıştır. Ancak her çağın kahramanı gibi, nefesinin hızla tükenip tükenmeyeceği üzerinde konuşmak için elbette çok erken. Bir popüler kültür ikonu olarak hayatımıza giren koyun Dolly, kısa sürede edebiyattan sinemaya bilim kurgu sahasının yeniden biyoteknoloji istilasına açılmasına öncülük etmiştir. 2000 yılında İnsan Genomu Projesi’nin tamamlanmak üzere olduğunun açıklanmasıyla, medyanın düş gücü konuyu daha ciddiye almaya başlamış ve takip eden yıllarda genetik mucizeler periyodik olarak haberlerde kendilerine yer bulmakta zorluk çekmemişlerdir.      
20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren biyoteknolojinin aldığı mesafe kuşkusuz ortadadır. Fakat yaratılan beklenti, özellikle sağlık alanında beş on yıl içinde büyük dönüşümlerin olacağı algısını ortaya çıkarmış ve medya-sermaye ortaklığı bundan beslenmiştir. Biyoteknolojinin popülerliği kaybolmasa bile, harikalar diyarına açacağı kapıya eskiye oranla ihtiyatlı yaklaşılmakta ve konu doğal rotasına oturmaktadır. Teknolojik rüzgârın dinmesiyle, zaman içinde daha sağlam bir tartışma zemini kendini gösterecektir. Fakat uzun süre gözden kaçan nokta, biyoteknolojinin tarım alanına büyük vaatlerle girmesine rağmen, bu alanda kısa sürede olumsuz bir tortu bırakmasıdır. Çünkü biyoteknolojik uygulamaların asıl sonuçları burada yavaş yavaş karşımıza çıkmaktadır. Son yıllarda tartışmaların sağlık alanından tarım alanına kayması ve insanların tedirgin biçimde olanları anlamaya çalışması bu durumun net göstergesidir.
Biyoteknolojik gelişmelerin insan haklarına getirdiği sisli havada görüş mesafesini artırmaya gayret eden bu çalışma, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim Dalında hazırlanan “Biyoteknoloji ve İnsan Hakları” adlı doktora tezine dayanmaktadır. Başta tez danışmanım Prof. Dr. Mithat Sancar olmak üzere, değerli jüri üyesi hocalarım Prof. Dr. Ahmet Mumcu, Prof. Dr. Yahya Zabunoğlu, Prof. Dr. Maksut Mumcuoğlu ve Doç. Dr. Levent Gönenç’e katkılarından ötürü teşekkürlerimi sunarım.
Tezin kitaplaştırılması sürecinde desteklerini ve yardımlarını esirgemeyen Doç. Dr. Arif Erençin, Dr. Fatih Yaşlı ve Dr. Cengiz Ekiz’e bu vesileyle şükranlarımı bildiririm. Hayatı paylaşmayı öğreten sevgili eşim Sibel Yıldız’a ayrıca teşekkür ediyorum.

Hürol Çankaya
Bolu - 2012
 

ARKA KAPAK

          1953 yılında DNA yapısının keşfinden bugüne kadarki süreçte radikal bir dönüşüm geçiren biyoloji araştırmaları, bilgi birikimini biyoteknoloji kulvarına taşıyarak insan yaşamını da aşan bir şekilde doğayı değiştirme cüretini kendinde bulmuştur. Ancak konu bu alanda “hayal satmaya” gelince elbette bu işin uzmanları herkesten önce devreye girmektedir. Sermaye ve medya, biyoteknolojinin gücünü gerçeğin ötesine taşıyarak kamuoyu beklentisini diri tutmayı başarmıştır. Biyoteknolojinin hayaller kadar kâbusları da beslemesi kuşkusuz temelsiz değildir. Geçmişin ırkçı karanlığı bu konuda endişelenmek için yeterli bir nedendir.

         Biyoteknolojik bir geleceğe dair tartışmaların arka planına bakan bu kitap, canlı hücreleri üzerine yapılan teknolojik araştırmaların sonuçlarını insan hakları boyutuyla ele almaktadır. Burada öne çıkan unsur, insan hakları hukukunun gelecekteki muhtemel sonuçlara hazırlıklı olup olmadığıdır. Biyoteknoloji konusunu cennet ya da cehennem tasvirlerine oturtan bazı yaklaşımlara mesafeli olan bu kitabın temel amacı, insan hakları hattındaki genel manzarayı çizmektir. İktidarın doğaya yüzyıllardır hükmetme çabasına, piyasa rasyonalitesinin de dâhil olması konuyu bulanıklaştırmaktadır. Biyoteknolojinin getireceği asıl büyük sorun, mevcut iktidar kurgusunu derinleştirmesidir. Bu sayede devlet ve piyasa ilişkileri, ideolojik olarak biyolojiyle harmanlanabilecektir. Artık eşitsizlik  bu yapının “doğal” harcıdır.

İÇİNDEKİLER



Önsöz..................................................................................................13
GİRİŞ..................................................................................................15

BİRİNCİ BÖLÜM
YAŞAM VE TEKNOLOJİ................................................................23
ÜTOPİK TEKNOLOJİ TARİHİ..........................................................23
BÜYÜCÜ ÇIRAĞI: İNSAN VE TEKNİK.............................................23
    Teknoloji İle Sürüklenen İnsan..............................................23
    Paskalya’dan Tuvalu’ya Ada Manzarası................................28
    Dr. Pangloss ve Kriz Etigi.....................................................31
    1989: Mucize Yılın Diyalektiği.............................................36
HAYALLERİN KUŞATTIĞI DOĞA..................................................38
    Teknolojiye Açılan Av Sahası................................................38
    Bir Kartezyen Tasarım Olarak Doğa......................................41
    Mekanik Bir Beden................................................................41
    Descartes ve Spinoza: Eksen Değiştiren Doğa.....................43
    Doğa Üzerinde Prova: Egemenliğin İnşası............................47
BİLİM VE TEKNOLOJİ: İKİLİ SARMAL........................................51
FAUST’UN KAÇAN HUZURU: TEKNOLOJİ....................................51
    Teknolojinin Sosyal Dokusu.................................................51
    Bir Muhasebe Süreci.............................................................51
    Teknolojik Determinizm........................................................58
    Makine Kırıcı Etik.................................................................63
    Yaratıcı Yıkım: Leviathan’dan Laboratuvara.........................65
    Teknolojinin Arka Kapıları: Gizem ve Karabasan.................69
    Teknik İçin Teknik..................................................................69
    Tekniğin Soğuk Dili...............................................................70
    Yangın Yeri ve Tükenen Boyut...............................................73
BİLİM VE İDEOLOJİ..........................................................................78
    Bilim ve Sosyal Gerilim........................................................78
    Entelektüel Telaş: İki Kültür ve Bilim Savaşları...................82
    Bilim ve İktidar.....................................................................90
    Bilim ve Teknoloji Dönemeci...............................................93
EŞİTLİK ÖZGÜRLÜK MODERNLİK..............................................95
AYDINLANMANIN ALACAKARANLIĞI: TAHAKKÜM.....................95
    Kutup Gecesine Doğru: Rasyonalite.....................................95
    Uygarlık ve Araçsallık...........................................................97
    Aydınlanma ve Modernite...................................................105
İLERLEME YA DA ERTELENEN KIYAMET.....................................109
SİS DAĞILINCA: MODERNİTE VE TEKNOLOJİ...........................119
    Demir Kafesin Gölgesi: Biyopolitika..................................118
    Biyoiktidar...........................................................................118
    Biyopolitikanın Hukuki Yansıması.......................................121
    Risk Toplumu: Kaplanın Sırtına Binmek.............................123
    Kırık Aynaya Bakmak: Ekoloji............................................131
    Kapsama Alanının Dışı: Teknoloji ve Eşitsizlik...................134
    Teknoloji ve Özgürlük: Modern Işığın Kırılması.................136

İKİNCİ BÖLÜM
BİYOTEKNOLOJİNİN UFUK ÇİZGİLERİ................................149
PİYASA VE BİLİM LABİRENTİ.....................................................149
BİLİM VE ENDÜSTRİ.......................................................................149
BİLİMSEL GELECEĞİN PİYASASI..................................................158
    Piyasa ve Eşitsizlik.............................................................158
    Piyasa Gölgesinde Bilim ve Etik.........................................161
BİYOLOJİ VE İDEOLOJİ................................................................172
GEN: BENCİL YA DA ÖZGECİL......................................................172
    Genin Uzun Yolculuğu........................................................172
    Kurgusal Bir Hayat: Spekülasyon Geni...............................176
İNSAN DOĞASI: KENDİ GÖLGESİNE SIĞMAYAN İNSAN............180
TUFAN ÖNCESİ: BİYOLOJİ VE AHLAK......................................188
YURTTAŞLIK BİYOLOJİSİ...............................................................188
    Sosyobiyoloji: Limbik Sistem ve Özgürlük........................190
    Genetizm: Herkesin Herkesle Savaşı..................................200
BELİRSİZ SINIRLAR:
BİYOLOJİ, TEKNOLOJİ VE DEMOKRASİ...................................207
TEHLİKELİ BİR EŞİK: HAYATIN DEĞERİ......................................207
    Mühendislik Sendromu: Hayati Çizelgeler.........................207
    Neo-Malthusçu Medcezir....................................................211
    Modernitede İronik Bir Parantez: Nazi Ekolojisi................219
MODERN DEVLET MÜHENDİSLİĞİ..............................................224
    Toplum Mühendisliği..........................................................224
    Toplum: Metafor Mimarisi..................................................224
    Bilim ve Cerrahi Müdahale.................................................225
    “Antropo-Teknik”e Giriş....................................................227
    Hümanizmden Çıkıs: Insanat Bahçesinden Kaçanlar..........230
    Yeni Perspektif.....................................................................236
BİYOTEKNİK DEMOKRASİ.............................................................240
    Sağlık: Tıbbın Toplumsal İnşası...........................................240
    Biyokrasi: Artık Toplum Yok...............................................247
    Bir Filika Etiği.....................................................................253
    Biyoteknoloji ve İnsan Hakları Sınırı...................................259

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
GENETİK MÜHENDİSLİĞİ:
İNSAN HAKLARININ DAR GEÇİDİ...........................................263
GENETİK MANİPÜLASYON.........................................................263
TEKNOLOJİNİN GENETİK TERCÜMESİ.......................................263
    Sorunlara Hücre Hapsi........................................................263
    Kassandra’dan Rüya Tabirleri: Gen Teknolojileri...............271
    Gen Tedavisi........................................................................271
    Somatik Gen Tedavisi..........................................................271
    Germ Hattı Tedavisi............................................................272
    Kök Hücre Tedavisi.............................................................274
    Somatik Kök Hücre..............................................................274
    Embriyonik Kök Hücre........................................................275
    Klonlama.............................................................................275
    Terapötik Klonlama.............................................................275
    Reprodüktif Klonlama.........................................................276
    Öjenik Genetik Mühendisliği..............................................276
YAŞAMI ÇEVRELEYEN ÇİT: GEN PATENTİ...................................278
    Vaatler Ülkesi......................................................................278
    İnsanlık Mirası ve Trajedi....................................................285
GIDA GÜVENLİĞİ: GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE TARIM.........291
DNA: YENİ İNSAN HAKLARI ALANI..........................................296
İNSAN HAKLARI EKSENİ................................................................296
HUKUKUN GERİLİM HATTI: İNSAN HAKLARI VE EKONOMİ...306
    Kişisel Haklar ve Sosyal Haklar..........................................306
    Yurttaşlık ve Eşitlik.............................................................313
    Liberalizmden Neo-Liberalizme Sosyal Devlet..................318
    Sosyal Devlet ve Kriz...........................................................318
    Kaygan Sosyal Zemin: Eşitsizlik.........................................323
    Liberalizm ve Adalet Arayışı...............................................325
    Akıntıya Karşı Yurttaşlık: Genetik ve Sosyal Devlet............330
    Biyoteknolojinin Yörüngesi ve Sağlık.................................333
    Bir Temel Hak Olarak Sağlık...............................................333
    Sağlığın Ekonomi Politiği....................................................337
    Sağlık Hakkının Genetik İzdüşümü......................................343
    Sağlık Hakkını Yeniden Düşünmek......................................347
ÖJENİK VE GENETİK SINIRLAR....................................................351
    Öjenik: Bir İdeolojinin Tarihsel Mirası................................351
    Liberal Öjenik.....................................................................358
    Bir İnsan Tasarımı...............................................................358
    Totaliter Sapma...................................................................365
    Hayali Öjenik: Liberalizm ve Ticari Yansıma......................369
    Prokreatif Otonomi ve Reprodüksiyon Teknolojileri...........371
    Embriyo ve Seleksiyon.........................................................374
    Klonlama ya da Somatik Hücre Nükleer Transferi..............378
    Asimetrik Haklar.................................................................381
    Embriyo ve Fiili Olanın Normatif Gücü..............................381
    Yasama Hakkı ve Ters Orantı...............................................384
    Esnek Bir Yaşam Kavramı...................................................384
    Yaşamın Yeni Hukuki Çerçevesi..........................................389
HAKLAR VE DÜZENLEME TUZAĞI...............................................393
    Genetik Ayrımcılık...............................................................393
    Sağlık Sigortası...................................................................393
    İstihdam..............................................................................396
    DNA ve Özel Hayatın Gizliliği............................................400
    DNA’nın Hukuki Statüsü.....................................................400
    Medikal ve Adli Veri Bankaları............................................401
    Biyoetik Ağ: Kurullardan Kurumlara..................................404
GENETİK VE HUKUKİ COĞRAFYA............................................412
ULUSLARARASI DÜZENLEMELER................................................412
    İnsan Genomu ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi...........412
    Biyoetik ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi.....................413
    Uluslararası İnsan Genetik Verileri Bildirgesi.....................413
    İnsan Klonlanmasına Dair Deklarasyon..............................414
    Avrupa İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi.......................415
DÜNYADA GENETİK VE HUKUK...................................................416
    Avrupa Birliği......................................................................416
    Asya....................................................................................418
    ABD....................................................................................419
    Kanada................................................................................420
    Avustralya...........................................................................420
    İngiltere...............................................................................421
    Almanya..............................................................................422
TÜRKİYE...........................................................................................423

SONUÇ.............................................................................................427

KAYNAKÇA....................................................................................433

KÜNYE

SAV Sosyal Araştırmalar Vakfı 44

ISBN 978-605-86699-3-2
Sosyal Araştırmalar Vakfı
Küreselleşme Dizisi

DEVLET VE TABİAT Biyoteknoloji Çağında İnsan Hakları
Hürol Çankaya

Birinci Basım: Aralık 2012

Yayına Hazırlayan
Serap Korkusuz Kurt

Kapak Tasarım
İlknur Kavlak

Baskı Öncesi Hazırlık
Ülkü Gündoğdu

Baskı ve Cilt:  
Özkaracan Matbacılık Ciltcilik San. ve Tic. Ltd. Şti
Yalçın Koreş Cad. Basın San. Sit. No: 11-12 / Güneşli/İstanbul
Tel: 0 212 630 64 73

Sosyal Araştırmalar Vakfı
İktisadi İşletmesi
İstiklal Caddesi Sahne Sk. No: 5/6
Beyoğlu – İstanbul

Tel/Fax:  0 212 292 55 85 - 86
Web: www.sav.org.tr
e-mail: Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir

 

alt


 


 

 

 

+
-

YAZARLAR