Üye Giriş






almanak_tum

HANE DEVLET PİYASA Kadın Emeği ve Sosyal Politikalar Bağlamında Cinsiyetlendirilmiş Bütçe

HANE DEVLET PİYASA Kadın Emeği ve Sosyal Politikalar Bağlamında Cinsiyetlendirilmiş Bütçe

HANE DEVLET PİYASA Kadın Emeği ve Sosyal Politikalar Bağlamında Cinsiyetlendirilmiş Bütçe

22.00TL
14.00TL
Indirim Tutarı: 8.00TL

ÖNSÖZ

Kadın Emeğine, Bakım Yüküne, Sosyal Politikalara Dair Birkaç Söz

Elinizdeki kitap ataerkil kapitalist toplumda bakım yükü ile ücretli iş kıskacında varolmaya çalışan biz kadınlar hakkındadır. Özgün Akduran’ın kitabı sermayenin kadın emeğine ilişkin çeşitli talepleri dillendirdiği bir ortamda yayımlandı. Kadın emeği dönem dönem sermaye kesimlerinin gündemine gelir. Erkek emek-gücü kıtlığı çekildiğinde ya da genelde vasıfsız, itaatkar, ucuz emeğe ihtiyaç duyulduğunda, ekonomi politikalarıyla, istihdam stratejileriyle kadın istihdamını artırmanın yolları aranır. Türkiye son yıllarda böylesi bir dönemden geçiyor. İlkin kadınlar esnek çalışma biçimlerine çağrılmıştı. Esnek çalışma, kadınların hane içindeki bakım görevlerini aksatmadan istihdam edilebilmelerini sağlayacaktı. Sosyal politikaların gerilediği, bakım kurumlarının sayısının azaltıldığı, işyerinde kreş açma zorunluluğunun zayıflatıldığı koşullarda elbet kadınlar artan bakım yükünü üstlenmeliydi. Sermaye örgütleri, hükümet sözcüleri ardı ardına esnek çalışmanın kadınlar için nasıl da ideal bir çalışma biçimi olduğunu ileri süren beyanlar veriyordu. Ancak anladık ki asıl kadınlar esnek çalışma için ideal emek havuzu idi. Şimdi de kadınlar, ihracata yönelik üretim sektörleri için ucuz emek havuzu potansiyeli olarak görülmektedir. Ulusal İstihdam Strateji Belgesi Taslak Metni ile yeni teşvik paketinde çizilen yol haritaları, “Çinle, Pakistanla, Bangladeşle ve Vietnamla rekabet edebilecek” tekstil sanayiyi oluşturma hedefindedir. Bu hedef, kadın emeği yoğun bu sektörde kadınlara yeni “misyonlar” yüklemektedir; kadınların atölyelerde, uzun saatler boyunca, sosyal güvence sağlanmadan, ucuza çalıştırılması planlanmaktadır.

Özgün kitabıyla kadın istihdamına yönelik bu taleplere, dolaylı da olsa, bir yanıt vermiştir. Kadınlar için güvenceli, tam zamanlı, sosyal güvenlik hakkının tanındığı istihdam talebini dillendirmiş; kadın istihdamının artırılabilmesinin –ve kadınların özgürleşmesininkoşulunun üzerlerindeki bakım yükünün hafifletilmesi olduğuna dikkat çekmiştir.

***

Özgün kitabında toplumsal cinsiyete duyarlı politikalar ile kadınların toplumdaki konumuna ne denli etkide bulunabileceğini incelemiştir. Sosyal politikanın tarihini, kuramsal öncüllerini araştırmış; Türkiye’de alternatif belediyelerden örneklerle, toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme ile kadınların çalışma ve yaşam koşullarının iyileştirilebildiğini göstermiştir. Kitapta ayrıntılarını bulabileceğiniz üzere, Diyarbakır Sur Belediyesi, meslek edinme kurslarının yanı sıra açtığı kreşle kadınların kurslara katılımını, becerilerini artırmasını, istihdama katılmasını kolaylaştırmaktadır. Özgün, çalışmasında, meta üretimiyle kadınların hane içi kullanım değerleri üretimini birleştiren bütüncül bir yöntemden hareket etmiş, Marx’ın yeniden üretim şemalarını, kadınların hane içi üretimini de kapsayacak biçimde, yeniden oluşturmayı denemiştir. Yazarın izlediği yöntem, feminist teoriyi Marksist analizle birleştirmeye yönelik önemli bir adımdır. *** Toplumun bütüncül bir analizi, meta üretimiyle kadınların hane içinde meta karakteri taşımayan bakım hizmeti üretiminin birlikte ele alınmasını gerektirir. Engels’i anarak, materyalist anlayışa göre, tarihte egemen etken maddi yaşamın üretimi ile yeniden üretimidir, diyebiliriz. O halde maddi yaşamı üretmek ikili bir özellik sergiler; maddi yaşamı sürdürmek için gerekli nesneler ile, bu nesneler yoluyla kendini yeniden üretecek insanın üretimi. Böylesi bir analiz, toplumsal üretimin bütün uğraklarını kuşatmasının yanı sıra, toplumsal kaynakların, toplumsal zenginliğin, toplumsal görevlerin cinsler arasında eşitsiz dağılımı ile kadınlarla erkekler arasındaki eşitsiz ilişkiyi de inceleme olanağı verir. Toplumun dolaysız koşulu insanın üretilmesidir; insanın üretilmesi ise dolaysızca toplumsal yaşamın üretilmesidir. İhtiyaç nesnelerinin, bu nesneleri üretmek için gerekli üretim araçlarının, insanlar arası ilişkilerin, toplumsal normların vb. üretilmesiyle toplumsal yaşamı yeniden üreterek insanı üretiriz. Toplumsal yaşamı yeniden yeniden üreten bizler de bu yeniden üretim sürecinde üretken güç olarak, üretici kadınlar ve erkekler olarak, üretiliriz. Ne var ki toplumsal yaşamı yeniden üreten kadınlarla erkeklerin görevleri, binlerce yıldır hiyerarşik ve eşitsiz bir biçimde yapılanmıştır. Günümüzün ataerkil kapitalist toplumunda da, sermaye birikiminin üzerinde yükseldiği ücretli iş kategorisi genelde “erkek işi” kabul edilirken, hane içindeki karşılıksız bakım yükü kadınlara yüklenmiştir. Kadınlar, toplumsal cinsiyete bağlı görevleri nedeniyle eğitim olanaklarından ve ücretli işten dışlandıkça düzenli gelirden de sosyal güvenceden de mahrum kalırlar. Yaşamlarını sürdürebilmelerinin tek yolu, geçimlerini sağlayacak bir erkeğin varlığıdır. Evlilik, pek çok kadın için tek seçenek olabilmektedir. Dolayısıyla istihdam dışı kalmak, kadınların erkeklere bağımlılığını güçlendirici bir etkendir. Ücretli bir işte çalışmak isteyen kadınların önündeki en büyük engel ise “bakım yükümlülükleri”dir. İstihdama katılan kadınlar hane üyelerinin bakım ihtiyacını çözmek durumundadır; örneğin ya çocuklar kreşe verilmeli, ya yakın kadın akrabalardan destek alınmalı ya da bakıcı bir kadın ayarlanmalıdır. İşten arta kalan zamanda kadınlar bakım “yükümlülüğünü” sürdürecektir. Öyleyse, kadınların bakım yükünü hafifletecek sosyal politikaların, çocukların bırakılabileceği kreşlerle yuvaların, yaşlı ve hastaların bakımını devralacak bakım kurumlarının varlığında, kadınlar kolaylıkla istihdama katılabilecektir. Üstelik, bakım yükünün azalması, kadınlara, yaratıcı etkinliklerini geliştirmek, toplumsal etkinliklere katılmak, çeşitli alanlarda eğitim almak için serbest zaman yaratacaktır. Bununla birlikte, kadınların özgürleşmesinin koşulu, elbette ki, bakım işinin “kadın işi” olmaktan çıkıp, hane üyelerinin bakım ihtiyacının kadınlarla erkekler arasında eşit bir biçimde paylaşılmasından geçer.

*** 

Özgün, çalışmasında, maddi yaşamın üretilmesinin ikili özelliğinden hareketle, topluma, sosyal politikalara, bütçeye, hanelere, kadına bakmaktadır. Elinizdeki kitap, aklını ve emeğini feminizme adamış bir kadından feminist literatüre, feminist harekete ve bütün kadınlara bir armağandır. Melda Yaman Öztürk

İÇİNDEKİLER

TABLO LİSTESİ.............................................................................9

ŞEKİL LİSTESİ.............................................................................10

KISALTMALAR LİSTESİ............................................................11

Teşekkür.........................................................................................13

Kadın Emeğine,Bakım Yüküne, Sosyal Politikalara Dair Birkaç Söz/ Melda Yaman Öztürk...........15

GİRİŞ.............................................................................................19

BİRİNCİ BÖLÜM

CİNSİYETÇİ İŞBÖLÜMÜ VE EV EMEĞİNE DAİR BİR ANALİZ ÇERÇEVESİ.........................................27

KAPİTALİST ÜRETİM DÖNGÜSÜ VE YENİDEN ÜRETİM.....................29

CİNSİYETÇİ İŞBÖLÜMÜ VE EV EMEĞİ..................................34

EV EMEĞİ:YENİDEN ÜRETİM VE BAKIM DÖNGÜSÜ........................40

İKİNCİ BÖLÜM

ÜCRETSİZ EV EMEĞİ, REFAH DEVLETİ VE SOSYAL POLİTİKA.......................................51

REFAH DEVLETİ, SOSYAL POLİTİKA VE ÜCRETSİZ EV EMEĞİ İLİŞKİSİ..............................51

Sosyal Politikanın Söylemi: Beveridge’dan T. H. Marshall’a.......................................57

Beveridge Raporu ve Tek-Erkek Kazananlı Aile...........................57

“Her kadın evli olmak ister”..........................................60

“Evkadınlarının işlevi yaşamsaldır”.................................60

Kadının kimliği: “annelik”, Güvencesi: “evlilik”.............61

T. H. Marshall ve Vatandaş’ın Cinsiyeti...........................63

Sivil, Politik,Sosyal Haklar...........................................64

“Evrensel Vatandaşlık”.................................................65

Cinsiyetçi, Eksik Vatandaşlık Tanımı................................65

Marshall’ın Vatandaşlık Tanımına Feminist Katkılar.........66

Bakım Emeği ve Vatandaşlık............................................68

ANA AKIM SOSYAL POLİTİKA YAKLAŞIMLARINDA KADIN.......................70

Sosyal Demokrat Yaklaşım...............................................70

Liberal-Bireyci Yaklaşım: Yeni Sağ..................................73

Karşılaştırmalı Yaklaşım: Refah Kapitalizminin Üç Dünyası....................................77

DEĞİŞEN AİLE YAPISI, FARKLILAŞAN İHTİYAÇLAR.........85

Sosyal Politika’da Güncel Tartışmalar:Aile ve İşYaşamını Dengeleme.................87

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

SOSYAL POLİTİKA ARACI OLARAK BÜTÇE VE EV EMEĞİ...............................95

BÜTÇE’NİN EKONOMİPOLİTİĞİ: ANAAKIM YAKLAŞIM.......97

Bütçenin Gelir Dağılımı Fonksiyonu ve Ev Emeği...........99

Bütçenin Kaynak Dağılımı Fonksiyonu ve Ev Emeği.....105

Bütçenin İstikrarSağlama Fonksiyonu: Ev Emeği ve Üç Sektör.......................................106

BÜTÇENİN EKONOMİ POLİTİĞİ RADİKAL YAKLAŞIM...115

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

BÜTÇEYİ CİNSİYETLENDİRMEK.......................................121

TOPLUMSAL CİNSİYETE DUYARLI BÜTÇELEME.............106

Araç 1: Faydalanıcı Değerlendirmesi..............................129

Araç 2: Politika Değerlendirmesi...................................130

Araç 3: Bütçe Raporu.....................................................130

Araç 4: Harcama Yansıma Analizi..................................131

Araç 5: Vergi Yansıma Analizi........................................131

Araç 6: Bütçenin Zaman Kullanımına Etkisi..................132

Araç 7: Bütçenin Yapabilirliklere/Kapasitelere Etkisi....133

Yapabilirliklerin/Kapasitelerin Cinsiyetlendirilmesi......134

DÜNYADAN YEREL YÖNETİM DÜZEYİNDE TCDB ÖRNEKLERİ.......................................................142

Avrupa’da TCDB............................................................144

Anglo Sakson Ülkelerinde TCDB..................................149

Kıta Avrupasında TCDB.................................................151

Akdeniz Avrupa’sından bir örnek: İtalya-Modena Belediyesi...............................152

Merkez ve Doğu Avrupa’da TCDB................................157

Afrika’da TCDB.............................................................163

BEŞİNCİ BÖLÜM

TÜRKİYE’DE YEREL YÖNETİM BÜTÇELERİNİN TOPLUMSAL CİNSİYET DUYARLILIĞI.............................167

TÜRKİYE’DE YEREL YÖNETİM BÜTÇE SÜREÇLERİ........167

TÜRKİYE’DE YEREL YÖNETİMDE TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTLİĞİ FARKINDALIĞI VE TCDB...................169

Türkiye’de Birleşmiş Milletler Ortak Programı’nın TCDB açısından bir değerlendirmesi..............................171

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Toplumsal Cinsiyet Farkındalığı ve TCDB Girişimi.........................186

TÜRKİYE’DE YEREL YÖNETİMİN CİNSİYET EŞİTLİĞİ FARKINDALIĞI VE TCDB’NİN EV EMEĞİNE ETKİSİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ................190

ALTINCI BÖLÜM

BAKIM EMEĞİ VE YEREL YÖNETİMDE KAPASİTELER YAKLAŞIMI İLE BİR CİNSİYET EŞİTLİĞİ YOKLAMASIve BÜTÇELEMESİ.......................193

DİYARBAKIR İLİ SUR İLÇE BELEDİYESİ ÖRNEĞİ.............193

BAKIM EMEĞİ VE YAPABİLİRLİKLER/KAPASİTELER.....193

SUR BELEDİYESİ KADIN DESTEK MERKEZLERİ..............198

Kadınlar için mi? Eşitlik için mi?...................................204

Ücretli iş yapabilirliğinde/kapasitesinde artış................213

Zamansal özerklikyapabilirliği/kapasitesi sağlıyor........213

Sosyalleşme, özgürleşme, kendine güven, güçlenme..........214

Çocuklar Açısından.........................................................214

KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİNİ BÜTÇEDE GÖRMEK: UYGULAMADA KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ...........................................................215 SONUÇ........................................................................225

KAYNAKÇA...................................................................233

EKLER.......................................................................255

EK 1 FONKSİYONEL SINIFLANDIRMA................................255

EK 2 FONKSİYONEL KODLAR...............................................256

EK 3 DÖRDÜNCÜDÜZEY EKONOMİK GİDER KODLARI..263

EK 4 DİYARBAKIRİLİ SUR BELEDİYESİ MECLİS KARARI..273

ÖZGEÇMİŞ.................................................................................274

TABLO LİSTESİ

Tablo 1 : Ev Emeği’nin Bileşenleri...............................................38

Tablo 2 : Kapitalizmde Devlet’in İki İşlevi ve Kamu Harcamaları........................116

Tablo 3 : Toplumsal Cinsiyetlendirilmiş Yapabilirlikler ve TCBD Karşılığı................136

Tablo 4 : Avrupa ‘da Toplumsal CinsiyetRejimleri ve TCDB........................146

Tablo 5 : Modena Bütçesinin Refah Yaklaşımı ile Değerlendirilmesi....................153

Tablo 6 : Modena Belediyesi harcama kalemleri ve İlgili İşlevler.............................156

Tablo 7 : Ulusal Yoksulluk Sınırı altındaki Nüfus, %..................164

Tablo 8 : Şanlıurfa Belediyesi Stratejik Planı’nda Cinsiyete Duyarlılık, 2010-2014...............174

Tablo 9 : Trabzon İl Özel İdaresi Stratejik Planı’nda Cinsiyete Duyarlılık, 2010-2014............175

Tablo 10: İzmir İl Özel İdaresi StratejikPlanı’nda Cinsiyete Duyarlılık, 2007-2009...............179

Tablo 11: İzmir İl Özel İdaresi Stratejik Planı’nda Cinsiyete Duyarlılık, 2010-2014................180

Tablo 12: Çocuk Bakımı’na Ayrılan Zaman, Dakika/Gün...........194

Tablo 13: HasırlıKADEM’de Kursa devam eden kursiyer sayısı..............................203

Tablo 14: Kurumsal Kod Gösterimi............................................217

Tablo 15: Birinci Düzey Fonksiyonel Kodlar ve Hizmetler........218

Tablo 16: Fonksiyonel ve Finansman Tipi Kod Gösterimi.........219

Tablo 17: Finansman tipi kodlar..................................................219

Tablo 18: Birinci Düzey Ekonomik Kodlar.................................220

Tablo 19: Trabzon İl Özelİdaresi 2010 yılı Ödenek Cetveli'nde Cinsiyete Duyarlılık......................................................222

ŞEKİL LİSTESİ

Şekil 1 : Sermayenin Genişleyen Yeniden Üretimi......................29

Şekil 2 : İş Süresi.............................................30

Şekil 3 : Ev İçi Yeniden Üretim ve Bakım Emeği Döngüsü........40

Şekil 4 : Ev İçi Yeniden Üretim Emek Zamanı- Ev İçi Ücretsiz Karşılıksız Emek Zamanı........43

Şekil 5 : Parasal Milli Gelirin ÇevrimselAkışı..........................109

Şekil 6 : Mal ve Hizmet Çıktılarının Çevrimsel Akışı.................110

KÜNYE

SAV Sosyal Araştırmalar Vakfı

ISBN 978-605-86699-0-1

Sosyal Araştırmalar Vakfı Küreselleşme Dizisi - 41

HANE DEVLET PİYASA Kadın Emeği ve Sosyal Politikalar Bağlamında Cinsiyetlendirilmiş Bütçe

Özgün Akduran

Birinci Basım: Ağustos 2012

Yayına Hazırlayan

Serap Korkusuz Kurt

Kapak Tasarım

İlknur Kavlak

Baskı Öncesi Hazırlık

Ülkü Gündoğdu

Baskı ve Cilt: Kayhan Matbaacılık

Davutpaşa Cad. Güven San. Sitesi C Blok No: 244 Tel: 0 212 576 01 36

Sosyal Araştırmalar Vakfı İktisadi İşletmesi

İstiklal Caddesi Sahne Sk. No: 5/6 Beyoğlu – İstanbul

Tel/Fax: 0 212 292 55 85 - 86

Web: www.sav.org.tr

e-mail: Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir

+
-

YAZARLAR